Çocukların hareket etmesi yalnızca enerjilerini değerlendirmeleri açısından değil, günlük yaşamlarında aktif kalmaları açısından da önemlidir. Oyun oynamak, koşmak, dans etmek, bisiklete binmek veya bir spor dalıyla ilgilenmek fiziksel aktivitenin farklı biçimleri arasında yer alır.
Dijital cihazların günlük yaşamın doğal bir parçası haline gelmesiyle birlikte çocukların ekran karşısında geçirdiği zaman da ebeveynlerin dikkat ettiği konulardan biri oldu. Buradaki amaç teknolojiyi tamamen hayatlarından çıkarmak yerine ekran süresi ile hareketli oyun ve fiziksel aktivite arasında dengeli bir rutin oluşturmaktır.
Dünya Sağlık Örgütü, 5–17 yaş arasındaki çocuk ve gençlerin hafta genelinde günde ortalama en az 60 dakika orta veya yüksek yoğunlukta fiziksel aktivite yapmasını öneriyor. 3–4 yaş grubunda ise gün boyunca farklı yoğunluklarda hareket edilmesi ve toplam sürenin en az 60 dakikasının orta-yüksek yoğunlukta olması tavsiye ediliyor.
Peki çocukların günlük yaşamına hareket nasıl daha doğal şekilde dahil edilebilir?
1. Parkta Aktif Oyunlar Oynayın
Mahalle parkları, çocukların koşabileceği, tırmanabileceği ve farklı oyunlar kurabileceği en ulaşılabilir açık alanlardan biridir. Park ziyaretini yalnızca salıncak ve kaydırakla sınırlamak yerine farklı hareket oyunlarıyla çeşitlendirebilirsiniz.
Yakalamaca, seksek, top oyunları veya belirlenen noktalar arasında koşma gibi basit aktiviteler herhangi bir özel ekipman gerektirmez. Arkadaşlarla oynanan oyunlar da fiziksel aktiviteyi daha eğlenceli hale getirebilir.
CDC, çocukların fiziksel aktivitesinin organize sporlarla sınırlı olmadığını; koşma, bisiklete binme, oyun parkı aktiviteleri ve serbest oyunların da günlük hareketin parçası olduğunu belirtiyor.
Parkta veya güvenli açık alanlarda kullanılabilecek hareketli oyun araçları arasında bisiklet ve scooterlar da bulunur. Çocuğun yaşı, boyu ve sürüş deneyimi dikkate alınarak Racuun'daki çocuk bisiklet ve scooter modelleri incelenebilir. (racuun.com)
2. Müzik Açın ve Birlikte Dans Edin
Dans, fiziksel aktiviteyi günlük rutine dahil etmenin en kolay yollarından biridir. Evde geniş bir spor alanına veya özel ekipmana ihtiyaç olmadan uygulanabilir.
Çocuğun sevdiği müzikleri açarak birlikte dans edebilir, hareketleri sırayla belirleyebilir veya müzik durduğunda herkesin donduğu küçük oyunlar hazırlayabilirsiniz. Böylece aktivite bir egzersiz görevi gibi değil, eğlenceli bir aile etkinliği olarak ilerler.
Dans aynı zamanda çocukların denge, koordinasyon ve farklı hareketleri bir arada kullanmalarına fırsat verir. Dünya Sağlık Örgütü de dansı fiziksel aktivite kapsamındaki günlük hareket biçimleri arasında değerlendiriyor.
3. Yaşına Uygun Bir Spor Dalını Keşfedin
Her çocuk aynı spordan hoşlanmak zorunda değildir. Bazı çocuklar yüzmeye ilgi gösterirken bazıları futbol, basketbol, jimnastik, bisiklet veya farklı bireysel sporlardan keyif alabilir.
Buradaki temel amaç çocuğu belirli bir spora zorlamak yerine farklı seçenekleri deneyimlemesine fırsat vermektir. Çocuğun hoşlandığı aktiviteyi bulması, hareketi günlük yaşamının daha doğal bir parçası haline getirebilir.
Spor seçerken yalnızca yaş değil, çocuğun fiziksel gelişimi, ilgisi ve aktivitenin gerektirdiği güvenlik koşulları da değerlendirilmelidir. Özellikle düzenli veya yoğun antrenman programlarında çocuğun sağlık durumuna ilişkin özel bir konu bulunuyorsa çocuk doktoru ya da ilgili sağlık uzmanından görüş alınabilir.
4. Evde Hareket Alanı Oluşturun
Fiziksel aktivite için her zaman dışarı çıkmak mümkün olmayabilir. Evde güvenli bir alan oluşturularak da çocukların hareket edebileceği basit oyunlar hazırlanabilir.
Örneğin yere minderler yerleştirerek küçük bir parkur oluşturabilir, belirli noktalara ulaşma oyunu oynayabilir veya yumuşak bir topu hedefe atabilirsiniz. Yaşa uygun şekilde zıplama, emekleme, denge veya taklit oyunları da plana dahil edilebilir.
Evde fiziksel aktivite yapılırken mobilyaların keskin köşeleri, kaygan zeminler ve kırılabilir eşyalar göz önünde bulundurulmalıdır. Oyun alanının çocuğun yaşına ve hareket düzeyine uygun şekilde düzenlenmesi önemlidir.
Aktif oyundan sonra daha sakin bir oyun düzenine geçmek isteyen çocuklar için oyuncak seçenekleri içerisinde farklı yaşlara uygun oyun alternatifleri bulunur. Racuun'un oyuncak kategorisinde hareketli dış mekan ürünlerinin yanı sıra yapboz, kart oyunu ve farklı aktivite oyuncakları da yer alıyor. (racuun.com)
5. Sahil ve Açık Alanları Oyuna Dahil Edin
Sahil, park, ormanlık alan veya geniş bir bahçe gibi açık alanlar çocuklara farklı hareket seçenekleri sunabilir. Kumda yürümek, top oynamak, koşmak veya yaşa uygun açık hava oyunları hazırlamak fiziksel aktiviteyi eğlenceli hale getirebilir.
Deniz kenarında vakit geçirirken yüzme de yaşa ve beceri düzeyine uygun şekilde değerlendirilebilir. Ancak çocukların su yakınında bulunduğu her durumda yetişkin gözetimi öncelikli olmalıdır.
Eski metindeki “güneşte D vitamini alır ve bağışıklığını güçlendirir” yaklaşımını ise kullanmamak daha doğru. Güneş maruziyeti, D vitamini ve sağlık arasındaki ilişki daha kapsamlı bir konudur; çocukların korunmasız şekilde uzun süre güneşte tutulması önerilmez. Sahil aktivitesinin temel faydasını açık havada hareket ve oyun fırsatı üzerinden değerlendirmek daha güvenli bir anlatım oluşturur.
Çocukların Günlük Fiziksel Aktivitesi Ne Kadar Olmalı?
Fiziksel aktivite ihtiyacı çocuğun yaşına göre değişir. 3–5 yaş arasındaki çocukların gün boyunca aktif olmaları önerilir. 6–17 yaş aralığında ise CDC en az 60 dakika orta veya yüksek yoğunlukta günlük fiziksel aktivite tavsiye eder.
Bu sürenin tamamının tek seferde spor yaparak geçirilmesi gerekmez. Oyun, yürüyüş, bisiklet, dans, koşma ve farklı hareketli aktiviteler gün içerisindeki toplam fiziksel aktiviteye katkıda bulunabilir.
5–17 yaş grubunda kas ve kemikleri destekleyen aktivitelerin de haftada en az üç gün programa dahil edilmesi önerilir. Koşma, zıplama ve tırmanma gibi pek çok çocuk oyunu farklı aktivite türlerini aynı anda içerebilir.
Çocukları Fiziksel Aktiviteye Nasıl Teşvik Edebilirsiniz?
Çocukların hareket etmesini bir zorunluluk gibi sunmak yerine eğlenceli hale getirmek daha sürdürülebilir bir yaklaşım oluşturabilir. Ailece yürüyüşe çıkmak, birlikte dans etmek veya hafta sonu park programı oluşturmak fiziksel aktivitenin günlük rutinin doğal bir parçası olmasına yardımcı olur.
Çocuğun aktiviteyi seçmesine izin vermek de önemlidir. Bir çocuk scooter kullanmayı severken diğeri dans etmeyi veya top oynamayı tercih edebilir. Tek bir doğru aktivite yerine yaşa uygun, güvenli ve çocuğun keyif aldığı hareket biçimlerine odaklanılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklar günde ne kadar fiziksel aktivite yapmalı?
5–17 yaş arasındaki çocuk ve gençlerin günde ortalama en az 60 dakika orta-yüksek yoğunlukta fiziksel aktivite yapması önerilir. Daha küçük yaşlarda öneriler farklı olduğu için çocuğun yaş grubu dikkate alınmalıdır.
Çocuklar için fiziksel aktivite örnekleri nelerdir?
Koşma, yürüme, bisiklet sürme, scooter kullanma, dans etme, yüzme, top oyunları, parkta oynama ve yaşa uygun sporlar çocukların yapabileceği fiziksel aktiviteler arasındadır.
Evde çocuklarla hangi hareketli oyunlar oynanabilir?
Basit parkurlar, dans oyunları, balonla oynanan aktiviteler, hedefe top atma, taklit oyunları ve yaşa uygun denge çalışmaları evde uygulanabilir. Oyun alanının güvenli olması önemlidir.
Çocuğum spor yapmak istemiyorsa ne yapabilirim?
Spor ile fiziksel aktivite aynı şey değildir. Çocuk organize bir spor dalına ilgi göstermiyorsa dans, yürüyüş, bisiklet, park oyunları veya serbest oyun gibi farklı hareket seçenekleri denenebilir. Dünya Sağlık Örgütü fiziksel aktivitenin oyun, yürüyüş, dans ve günlük hareketleri de kapsadığını belirtiyor.
Scooter ve bisiklet çocukların fiziksel aktivitesine katkı sağlar mı?
Bisiklet ve scooter kullanımı aktif oyun seçenekleri arasında değerlendirilebilir. Ürün seçerken çocuğun boyu, yaşı, denge becerisi ve deneyimi dikkate alınmalı; uygun koruyucu ekipman kullanılmalı ve güvenli bir sürüş alanı tercih edilmelidir.